این دهه فجر است گویی نوبهار
وین همه مهراست از او یادگار

غصه ها رفتند و افسانه شدند
ناله ها فریاد مستانه شدند

دردهه فجرامتش پیروزشد
ماه بهمن ماه جان افروزشد

فجرگویی نوبهارزندگی
چون چراغی در ره سازندگی

ماهمه دلداده ی رهبرشدیم
تا ابد او یار و ما یاورشدیم

گفته بودم قصه دارم با شما
قصه ای از ماه بهمن بچه ها

آنچه بشنیدید برآیندگان
بازگویید تا بماند همچنان

از نهضت قاطعانه ی روح الله
شد دست ستمگران ز ایران کوتاه

با دست تهی و این همه پیروزی
لا حول و لا قوت الا بالله

… دهه فجر مبارک باد.

---

1. کنجکاوی را دنبال کنید

“من هیچ استعداد خاصی ندارم. فقط عاشق کنجکاوی هستم”
چگونه کنجکاوی خودتان را تحریک می کنید؟
من کنجکاو هستم، مثلا برای پیدا کردن علت اینکه چگونه یک شخص موفق است و شخص دیگری شکست می خورد.
به همین دلیل است که من سال ها وقت صرف مطالعه موفقیت کرده ام.
شما بیشتر در چه مورد کنجکاو هستید؟
پیگیری کنجکاوی شما رازی است برای رسیدن به موفقیت.

2-پشتکار گرانبها است

“من هوش خوبی ندارم، فقط روی مشکلات زمان زیادی می گذارم”
تمام ارزش تمبر پستی توانایی آن به چسبیدن به چیزی است تا زمانی که آن را برساند.
پس مانند تمبر پستی باشید و مسابقه ای که شروع کرده اید را به پایان برسانید.
با پشتکار می توانید بهتر به مقصد برسید.

3- تمرکز بر حال

پدرم به من می گفت نمی توانی در یک زمان بر ۲ اسب سوار شوی.
من دوست داشتم بگویم تو می توانی هر چیزی را انجام بدهی اما نه همه چیز.
یاد بگیرید که در حال باشید و تمام حواستان را بدهید به کاری که در حال حاضر انجام می دهید.
انرژی متمرکز، توان افراد است، و این تفاوت پیروزی و شکست است.

4- تخیل قدرتمند است

“تخیل همه چیز است. می تواند باعث جذاب شدن زندگی شود. تخیــل به مراتب از دانش مهم تر است”
آیا شما از تخیلات روزانه استفاده می کنید؟
تخیل پیشدرآمد تمام داشتههای شما در آینده است.
نشانه واقعی هوش دانش نیست، تخیل است.
آیا شما هر روز ماهیچه های تخیل تان را تمرین می دهید؟
اجازه ندهید چیزهای قدرتمندی مثل تخیل به حالت سکون دربیایند.

5- اشتباه کردن

“کسی که هیچ وقت اشتباه نمی کند هیچ وقت هم چیز جدید یاد نمی گیرد”
هرگز از اشتباه کردن نترسید چون اشتباه شکست نیست.
اشتباهات شما را بهتر، زیرک تر و سریع تر می کنند، اگر شما از آنها استفاده مناسب کنید.
قدرتی که منجر به اشتباه می شود را کشف کنید.
من این را قبل گفته ام، و اکنون هم می گویم، اگر می خواهید به موفقیت برسید اشتباهاتی که مرتکب می شوید را ۳ برابر کنید.

6- زندگی در لحظه

“من هیچ موقع در مورد آینده فکر نمی کنم، خودش بزودی خواهد آمد”
تنها راه درست آینده شما این است که در همین لحظه باشید.
شما زمان حال را با دیروز یا فردا نمی توانید عوض کنید.
بنابراین این از اهمیت فوق العاده برخوردار است که شما تمام تلاش خود را به زمان جاری اختصاص دهید.
این تنها زمانی است که اهمیت دارد، این تنها زمانی است که وجود دارد.

7- خلق ارزش

“سعی نکنید موفق شوید، بلکه سعی کنید با ارزش شوید”
وقت خود را به تلاش برای موفق شدن هدر ندهید بلکه وقت خود را صرف ایجاد ارزش کنید.
اگر شما با ارزش باشید، موفقیت را جذب می کنید.
استعدادها و موهبت هایی که دارید را کشف کنید.
بیاموزید چگونه آن استعدادها و موهبت های الهی را در راهی استفاده کنید که برای دیگران مفید باشد.
تلاش کنید تا با ارزش شوید و موفقیت شما را تعقیب خواهد کرد.

8- انتظار نتایج متفاوت نداشته باشید

“دیوانگی یعنی انجام کاری دوباره و دوباره و انتظار نتایج متفاوت داشتن”
شما نمی توانید کاری را هر روز انجام دهید و انتظار نتایج متفاوت داشته باشید، به عبارت دیگر، نمی توانید همیشه کار یکسانی (کارهای روزمره) را انجام دهید و انتظار داشته باشید متفاوت به نظر برسید.
برای اینکه زندگی تان تغییر کند، باید خودتان را تا سر حد تغییر افکار و اعمالتان متفاوت کنید، که متعاقبا زندگی تان تغییر خواهد کرد.

9- دانش از تجربه می آید

“اطلاعات به معنای دانش نیست. تنها منبع دانش تجربه است”
دانش از تجربه می آید. شما می توانید درباره انجام یک کار بحث کنید، اما این بحث فقط دانش فلسفی از این کار به شما می دهد.
شما باید این کار را تجربه کنید تا از آن آگاهی پیدا کنید.
تکلیف چیست؟ دنبال کسب تجربه باشید!
وقت خودتان را صرف یاد گرفتن اطلاعات اضافی نکنید. دست بکار شوید و دنبال کسب تجربه باشید.

10- اول قوانین را یاد بگیرید بعد بهتر بازی کنید

“اگر شما قوانین بازی را یاد بگیرید از هر کس دیگر بهتر بازی خواهید کرد”
دو گام هست که شما باید انجام بدهید:
اولین گام اینکه شما باید قوانین بازی که می کنید را یاد بگیرید، این یک امر حیاتی است.
گام دوم هم اینکه شما باید بازی را از هر فرد دیگری بهتر انجام بدهید.

اگر شما بتوانید این دو گام را حساب شده انجام دهید موفقیت از آن شماست .

همکاران ارجمند برای شرکت در این فراخوان می بایست از یک نمونه تدریس فعال وخلاق خود در پایه هفتم فیلم تهیه کرده و آن را تا تاریخ ۵/۱۲/۹۲ به گروه های اموزشی متوسطه ناحیه تحویل دهند.

به دو نفر برتر تقدیرنامه داده می شود.

---

وَلَقَدْ زَیَّنَّا السَّمَاء الدُّنْیَا بِمَصَابِیحَ وَجَعَلْنَاهَا رُجُومًا لِّلشَّیَاطِینِ وَأَعْتَدْنَا لَهُمْ عَذَابَ السَّعِیرِ

«و آسمان نزدیک (نزدیکترین آسمان) را با ستارگان آراسته نمودیم و همینطور آنها را شلیکی به شیطانها قرار دادیم».

سوره ی الملک آیهی5

مقدمهشهابسنگ (آذرگوی)ها اجرام بزرگیاند که بیشتراز سنگ و فلز تشکیل شدهاند. این اجرام هنگامی که وارد جو زمین میشوند بهدلیل قطر زیادشان (۵۰-۱۰۰ متر) از جو میگذرند و دهانهها و عوارض گوناگونی را از خود بر جای میگذارند. اهمیت مطالعه شهابسنگها جهت تعیین سن زمین، منظومه شمسی و در نهایت تعیین سن کل کیهان است. بهعلاوه میتوان از آنها جهت تعیین ترکیب شیمیایی بخشهای مختلف سیاره زمین و سایر سیارات سنگی استفاده نمود و حتی فرایندهایی را که منجر به تشکیل این سیارات و حتی فرایندهای تشکیل هسته، پوسته اولیه، فرایند تفریق عنصری در گوشته اولیه و فرایند مهمی چون تشکیل حیات ، به دقت بررسی نمود. به کمک مطالعه شهابسنگهای فلزی (آهنی) و مطالعات لرزه نگاری بود که دانشمندان ترکیب حدودی هسته زمین را تعیین نمودند.

بیشتر سنگهای آسمانی دست کم مقداری فلز آهن دارند (در واقع آلیاژی از آهن و نیکل). شما میتوانید درخشش فلز را در سطوح شکستهی آنها ببینید. سنگهای آسمانی به طور کامل همواره مقداری فلز دارند و بسته به مقدار فلز آنها در سه گروه دسته بندی میشوند:

سنگهای آسمانی فلزی، که صددرصد از فلز ساخته شدهاند.
سنگهای آسمانی فلز- سنگ، که دارای ۵۰ درصد فلز و ۵۰ درصد سنگ هستند.
سنگهای آسمانی سنگی، که دارای رگههای فلزی کوچکی هستند.

نکاتی از شهابسنگها

حدود 300/3 شهابسنگ سالانه روی زمین فرود میآیند که اکثرشان بیش از یک کیلوگرم وزن دارند.

بیشتر شهابسنگها به اقیانوس میافتند.

زمانی این نظریه رواج داشت که شهابسنگها حامل تخمهای زندهای هستند و بنابراین به انتشار زندگی در نقاط محتلف جهان کمک میکنند. اما امروزه دیگر کارشناسان این نظریه را قبول ندارند. با اینحال بعضی دانشمندان برآنند که شهابسنگها ممکن است دارای نشانههای غیرزندهای باشند که زمانی در نقاط دوردست (آن سوی زمین) زندگی میکردهاند.

زمین در زمان حیاتش توسط شهابسنگهای بیشماری بمباران شده است. تناوب بمباران حدود 5/3 میلیارد سال پیش به اوج خود رسید و گودالهایی در زمین بوجود آورد که اکنون در اثر فرسایش از بین رفتهاند.

اگر جرم یک شهابسنگ کمتر از 1000 کیلوگرم باشد، قبل از اینکه شهابسنگ به فاصله 20 کیلومتری سطح زمین برسد، سرعت ورود آن به جو زمین توسط مقاومت جو بسیار کاهش مییابد و بعد از این کاهش، شهابسنگ وارد میدان جاذبه میشود.

وقتی که نیروی جاذبهی زمین با نیروی مقاومت جو در مقابل شهابسنگ برابر باشد، افزایش سرعت شهابسنگ متوقف میشود. این سرعت معروف به سرعت پایانی در حدود 1/0 کیلومتر (06/0 مایل) در ثانیه بدست میآید.

اگر جرم اولیه شهابسنگ از 985 تن تجاوز کند، جو زمین توان کند کردن حرکت آن را نداشته و شهابسنگ روی زمین سقوط کرده و نتایج مخربی به بار میآورد.

بزرگترین شهابسنگی که تاکنون یافت شده، شهابسنگ هوبا نام دارد و حدود 59 تن وزن دارد. این شهابسنگ اکنون در محل سقوط خود در نامیبیا در جنوب غربی آفریقا قرار دارد.

بر طبق یک برآورد، شهابسنگ مونت ایلیف آفریقای جنوبی، تقریبا 000/000/000/7 سال بیشتر از زمین یا خورشید عمر دارد.

گودالهای شهابسنگی در تمام قارههای زمین یافت میشوند که بزرگترین آن گودال چیکسولوپ با 180 کیلومتر قطر در مکزیک گزارش شده است.

شاید باورش سخت باشد ولی یکی از مهمترین شهابسنگهای تاریخ ایران، در کاخ گلستان نگهداری میشود. شهابسنگی که 130 سال پیش در حوالی تهران به زمین خورد و دو پادشاه ایران را مجذوب خود کرد.

ابداع مفهوم انرژی قطعا یکی ار برجستهترین نمونههای خلاقیت بشر در زمینه علمی است. مطالعه علمی عالم فیزیکی ، از هر نوع که باشد در نهایت سر از مفاهیم ماده و انرژی در میآورد. این دو مفهوم در کنار هم ، همان چیزی است که عالم را تشکیل میدهد. درک شهودی ما از ماده در همان سالهای آغازین زندگی شکل میگیرد و حتی همچنین از جنبههای کمی آنرا هم شامل میشود. اما در مقابل پنداره مربوط به انرژی ظریفتر و انتزاعی تر است. ما معمولا نمیتوانیم انرژی را مستقیما حس کنیم: انرژی چیزی نیست که بتوانیم آنرا لمس کنیم، ببینیم و یا بشنویم. در عوض انرژی را معمولا در جسمی که یا جسم دیگری برهمکنش دارد احساس میکنیم.

ادامه دارد........

---

دبیران محترم علوم تجربی ناحیه 3 استان قم که مایل به شرکت در فراخوان طراحی تدریس می باشند می توانند یک نمونه طرح درس روزانه از کتاب علوم پایه هفتم نوشته و تا تاریخ 20/11/92 آن را به کارشناسی تکنولوژی و گروه های آموزشی ارسال نمایند. به طرح های برگزیده لوح تقدیر تعلق می گیرد.

ژول اولين فردي بود كه براساس يك آزمايش ساده اين را بطه را كشف نمود.شكل زیر نمايي از آزمايش ژول را نشان ميدهد. در اين آزمايش با سقوط وزنه به اندازه h انرژي پتانسيل وزنه آزاد شده و باعث چرخيدن پرهها در آب ميشود. حركت پرههـا نيز جـنبـش ملـكـولهاي آب را زياد كرده و مشاهده ميشود که دماي آب زياد ميشود.

وقتي وزنه به پايين ميرسد ديگر انرژي پتانسيل گرانشي ندارد. بنابه قانون پايستگی انرژیُ انرژی پتانسیل وزنه کجا رفته است؟ در اين شرايط فيزيکدانها صورت جديدي از انرژي را تعريف ميکنند. در اينجا اصطلاحاً گفته ميشود که انرژي پتانسيل گرانشي وزنه به انرژي گرمايي آب تبديل شده است.

۹۷ درصد اب کره در دریاها و اقیانوس ها قرار دارد. دریاها در زندگی انسان تاثیر زیادی دارد. قران هم به این مورد اشاره کرده که می توانید در قسمت ادامه مطلب بخشی از ان را مطالعه کنید.

( رویکرد دینی درس دریاها فصل۶ کتاب علوم هفتم)

---

"و یا (اعمال آنها ) مانند تاریکی های ژرف می ماند که در آن موج روی موج و بالای موج ابر پوشانده است. تاریکی هایی که برخی روی برخی دیگر سوارند. اگر آدم دست خود در بیاورد نزدیک است آن را نبیند و آن که خدا برای وی نوری قرار نداده نوری ندارد." نور – 40

1- دریاهای ژرف لایه های تاریکی سوار بر هم دارند:

وضعیت نور و تاریکی در اقیانوس ها و دریاهای ژرف چنانکه آیه آن را توصیف نموده، به صورت لایه لایه است. بخشی از نور خورشید در برخورد با آب، منعکس می شود و هر یک از نورهای آن نیز تا ارتفاع مشخصی در آب نفوذ می کند مثلا نور آبی-سبز آن تا 1000 متر نفوذ می کند و از 1500 متری تاریکی کامل آغاز می شود. لازم به ذکر است که تا پیش از قرن بیستم هیچ انسان و دستگاهی به عمق 50 متری هم نرفته بوده است.

2- در اعماق دریاها برخی از موجودات، نور دارند و برخی نور ندارند:

در اعماق تاریک که نور اصلا به آن جا نمی رسد و همیشه تاریکی مطلق است همان طور که قران گفته برخی موجودات از خود نور تولید می کنند و برخی نور ندارند.

3- در دریاهای عمیق موج بالای موج وجود دارد:

وقتی باد به سطح دریا می وزد و لایه سنگین و بزرگی را با خود به جلو می برد که ما آن را به صورت موج می بینیم، لایه زیرین خود را نیز با سرعتی معادل 2 تا 3 درصد سرعت باد با خود به جلو می کشد و همین طور آن لایه نیز به نوبه خود لایه زیر خود را می کشد این عمل تا عمق 100 متری ادامه دارد و سپس ضعیف می شود. از عمق 100 متر به پایین حرکت آب برعکس می شود . همچنین در اعماق 4 تا 5 کیلومترزیر آب به علت تفاوت غلظت لایه های آب موج ها یا جریان هایی ایجاد می شود.

واژه دریا در قران 41 بار آمده، و همه ی این آیات بیان می کنند که دریا کانون نعمتهاست. از جمله :

- دریا منبع تشکیل ابرها و ریزش باران است. نحل -10 و نحل – 65 و اعراف – 57

- استفاده برای کشتی رانی و حمل ونقل: شوری-32،33 جاثیه – 12 لقمان- 31 بقره -164

اسرا-66 الرحمن 24،25

- نعمت های آبی و مواد غذایی در دریاها: نحل – 14 مائده – 96 فاطر – 12

- زیور آلات در دریا : نحل – 14

- وجود دیواری میان دو دریا: نمل – 61

- مرز میان دو دریای شور: الرحمن – 19،20

- مرز ناپیدا و حدفاصل میان دریای شور و شیرین: فرقان- 53

استفاده زیاد و بیجا از هر وسیله ای مضر است، هر چند که آن وسیله بسیار فایده داشته باشد. یکی از این وسایل، تلفن همراه می باشد. تلفن همراه برای ما کاربرد زیادی دارد، ولی به یاد داشته باشید که فقط در مواقع ضروری از آن استفاده کنید.

---

تا همین چندسال پیش کسی فکر نمی کرد وسیله کوچکی مانند تلفن همراه یا موبایل بتواند بشر را آنقدر وابسته خود کند که حتی دورماندن از آن برای یک روز، برای بسیاری از افراد غیرقابل تحمل باشد.

موبایل تا چند سال پیش وسیله ای لوکس و تجملی بود و تنها تعداد محدودی از آن در دست افراد پولدار یافت می شد، اما امروزه استفاده از موبایل نه تنها ثروتمند و فقیر نمی شناسد، بلکه محدوده سنی استفاده از آن نیز از کنترل خارج شده و به وفور در اختیار کودکان قرار دارد.

بر اساس تحقیقات مشخص شده که میزان استفاده افراد از تلفن همراه بسیار بیشتر از تلویزیون و کامپیوتر و لپتاب می باشد و میزان ساعات مصرف از آن نیز به نسبت زیاد می باشد.

امروزه تلفن همراه به دلیل امکانات متعددی که در اختیار مصرف کنندگان قرار می دهد، ما را از خرید چندین نوع وسیله بی نیاز کرده است و تنها با خرید یک تلفن همراه می توان از خرید وسایل متعددی ماند ضبط صوت، دوربین عکاسی، دوربین فیلمبرداری و .. بی نیاز شد.

اما استفاده کنندگان از تلفن همراه باید بدانند که مضرات تلفن همراه را نباید ساده تصور کنند، بلکه باید مضرات آن را نیز بشناسند و با استفاده صحیح و مناسب از تلفن همراه، به حفظ سلامت خود و خانوادهشان کمک کنند.

یکی از بزرگ ترین مضرات استفاده از تلفن همراه آسیب هایی است که بر اثر امواج با طول موج کوتاه به وجود می آید. همان طور که می دانید تلفن همراه، امواج با طول موج کوتاه تولید می کند. در بسیاری از موارد، امواج ساطع شده از تلفن همراه مانند امواجی است که از ماکروویو برای پخت و گرم کردن غذا ایجاد می شود. لذا اگر همین امواج موبایل غلظت کافی داشته باشد و قدرت آن بسیار بیشتر باشد،می تواند بافت بدن انسان را همانند غذای داخل ماکروویو طبخ کند!

یکی دیگر از نگرانی های استفاده زیاد از تلفن همراه، مسمومیت ناشی از تابش تشعشعات تلفن همراه می باشد.

محققان معتقدند که مصرف کنندگان تلفن همراه هرچه بیشتر با تلفن همراه صحبت کنند، بیشتر در معرض اشعه هایی مانند ماکروویو قرار می گیرند. بنابراین ابتلا به انواع سرطان در این افراد بیشتر می شود.

دانشمندان می گویند که تشعشعات حاصل از تلفن همراه بر زنان باردار اثر کرده و ممکن است منجر به سقط جنین و یا نواقص جنینی در آنها شود.

از طرف دیگر به آقایان توصیه می شود که تلفن همراه خود را روی کمربندشان که در نزدیکی سیستم تولیدمثل آنها می باشد قرار ندهند، زیرا اثرات سوء تلفن همراه بر اسپرم ها مشخص شده است.

برخی از دانشمندان نیز ارتباط مستقیم بین استفاده بیش از حد از تلفن همراه را با سرطان مغز کشف کرده اند.

بر اساس آمارهای مختلف مشخص شده است که یکی از علل اصلی تصادف در حین رانندگی، استفاده از تلفن همراه در حین رانندگی است، زیرا فرد تمرکز خود را ازدست می دهد و بعضا تصادف های غیرقابل جبران را ایجاد می کند. بر اساس همین بی دقتی ها، در بسیاری از کشورهای جهان استفاده از تلفن های همراه حین رانندگی جریمه های سنگین را در پی دارد.

برخی افراد ترجیح می دهند در حین رانندگی از هدست موبایل برای برقراری ارتباط با دیگران استفاده کنند، اما همین امرنیز به دلیل کاهش تمرکز راننده، عواقب بدی در پی دارد.

طبق تحقیقات مشخص شده است که عملکرد مغز در موقع رانندگی در صورتی که فرد با موبایل صحبت کند، حدود 37 درصد کاهش پیدا می کند که بسیار حائز اهمیت است .

اگرچه ضررهای تلفن های همراه به عموم مردم گوشزد می شود، اما واقعا نمی توان از آن استفاده نکرد. بنابراین می توانید با رعایت نکات زیر ضررهای آن را به حداقل برسانید:

1-حتی المقدور از ارسال پیامک به جای صحبت کردن با گوشی تلفن همراه استفاده کنید، زیرا اشعه های کمتری تولید کرده و کمتر آسیب می رساند.

2- در صورتی که می خواهید از تلفن همراه استفاده کنید، از دستگاههای هندزفیری استفاده کنید و از چسباندن مستقیم گوشی موبایل با سرخود خودداری کنید.

3- گوشی موبایل خود را در فاصله دوری از بدن خود قرار دهید تا از تشعشات آن در امان باشید

---

● جنس زغال و الماس هر دو از کربن است. این، به رفتار اتمهای کربن بستگی دارد که به زغال تبدیل شوند یا الماس شوند. زمانی که می توان الماس بود، چرا زغال باشیم؟

● فلوئور با ارادهترین عنصر است. او حتی آرگون تنبل را به انجام واکنش وادار می کند. (اشاره به مولکول ArF4 و ArF6).

● فلوئور، در دوستی سنگ تمام می گذارد. اگر با عنصری دست رفاقت بدهد، هیچ چیز نمی تواند او را از رفیقش جدا کند. او با همهی علاقه ای که به حفظ الکترونهایش دارد، هنگامی که کمبود بور را نسبت به الکترود می بیند، او را در الکترونهای خود سهیم میکند (BF3).

● هر چه اتمها بزرگتر می شوند (شعاع اتمی که بیشتر می شود)، از دارایيهای خود (یعنی الکترونها) راحتتر می گذرند. برخلاف انسانها که هر چه مسنتر می شوند به آن چه دارند، وابستگی بیشتر پیدا می کنند و بخشش کمتری از خود نشان می دهند.

● آب با همهی لطافت و نرمی که دارد، سرسختترین مواد به شمار می رود. اگر دستش به بلور نمک برسد، شبکهی سخت آن را چنان درهم می شکند که با وجود همهی آن نیروی جاذبهی قوی که میان یونها وجود دارد، هر یک به سویی می گریزند و به محاصره مولکولهای آب درمی آیند؛ کاری که از هیچ پتک یا چکشی برنمی آید.

● همیشه نباید برای رسیدن به کمال، چیزی را به دست آورد. گاه گذشتن از چیزهایی که داریم، راه کمال را پیش روی ما می گشاید. درست مانند سدیم که تا از آخرین الکترون لایهی ظرفیتش نگذرد به آرایش الکترونی کامل دست نمی یابد.

● هر چه اندازهی مولکول در هیدروکربنها بیشتر می شود بهتر و قويتر یکدیگر را جذب می کنند و به هم نزدیكتر می شوند. اما چرا برخی از انسانها هر چه بزرگتر می شوند، بیشتر از هم فاصله می گیرند؟

● چه صبری دارد این آب! دیر جوش می آورد و زیر فشار دیرتر از کوره در می رود.

● اکسیژن رفیق نابابی است. همنشینی با او سرانجامی جز خاکستر و دود شدن در هوا ندارد.

● بیچاره منیزیم وقتی به اکسیژن می رسد، چشمانش چه برقی می زند! بی آنکه بداند اکسیژن چه خوابی برایش دیده است، با شوق به استقبال دشمن جانش می رود.

● هنگامی که مواد وارد جمع می شوند (مخلوط تشکیل می دهند)، اصالت خود را حفظ می کنند. برخلاف برخی از آدمها که با ورود به هر محیط تازه، به رنگ جمع درمی آیند.

● گرمای تشکیل ترکیبها منفی است. یعنی عنصرها «با هم بودن» را بیشتر دوست دارند. پس چرا برخی از ما بر طبل جدایی می کوبیم؟

● عشق را باید از سدیم آموخت که وقتی به آب می رسد از شوق رسیدن به دوست، ذوب می شود و همهی هستی را فدای یار می کند، چنان که دیگر اثری از او بر جای نمی ماند. تنها یک قطره فنول فتالیین کافی است تا خونی را که نثار کرده است، نشان دهد.

● زباله را ببینید، حتی زباله هم بکار می آید. بری همین نام «طلای کثیف» به آن دادهاند. چه قدر بد است که از ما کاری برنیاید.

● اگر به واکنشی که در حال تعادل است، تغییری تحمیل شود، واکنش با این تغییر مبارزه می کند تا اثر آن را تا جای ممکن تعدیل کند. افسوس که برخی از ما خیلی زود تسلیم محیط اطراف خود می شویم.

● طلا و پلاتین فلزهایی ثابت قدم هستند. چون در برابر شرایط مناسبی که وجودشان را به خطر می اندازد، پایداری نشان می دهند و تلاش می کنند که اصالت خود را هم چنان حفظ کنند.

● پیوند I-I از پیوندهای Br-Br و Cl-Cl سستتر است. جای تأسف است که مولکولهای دو اتمی این هالوژنها، هر چه بزرگتر می شوند، ارتباطشان ضعیفتر و پیوندشان سستتر می شود.

● می دانید چرا پیوند F–F با ین که از Cl-Cl کوتاهتر است، سستتر است؟ اتمهای فلوئور در دوستی با یکدیگر حدی را رعیت نمی کنند. خودمانی شدن زیاد هم می تواند مشکل ساز باشد.

● برخی عنصرها مانند لیتیم و بریلیم، که کوچکترین عضو خانوادهی خود هستند، گویی تافتهی جدا بافتهاند! آنها در برابر قوانین خانوادگی نافرمانی نشان می دهند. جالب است که افراد دیگر خانواده هم در برابر سرپیچی آنها سکوت کردهاند.

● کنترل خانوادهی پرجمعیت کار دشواری است. اتم کربن، خانوادهی کم جمعیت خود را خوب اداره می کند و هوای الکترونهایش را دارد. اما سرب که هم گروه با کربن است، در برابر برخی عنصرهای سودجو، از نگهداری الکترونهایش ناتوان است و دو یا چهار الکترون از دست می دهد.

● سوختن آلکانها، فرایندی برگشتناپذیر است. راستی چرا ین ترکیبها بدون توجه به سرانجامی که در انتظارشان است، به سرعت و بدون هیچ پایداری، گام در راه نابود کردن خود می گذارند؟

● هنگامی که الکتونها سوار اتوبوس زیرلایه می شوند، نخست هر یک از آنها یک صندلی دوتایی را بری نشستن انتخاب می کنند. الکترونهایی که دیرتر می رسند، اگر صندلی دوتایی خالی پیدا نکنند، کنار الکترونهای نشسته می نشینند. ما هم همین کار را می کنیم، مگر نه؟

● در رسم ساختار لوویس، پدر خانواده (اتم مرکزی در مولکول) نخست الکترونها را میان فرزندان خانواده (مولکول) تقسیم می کند. هنگامی که پدر با کمبود الکترون روبرو می شود، فرزندان پدر را در الکترونهای خود شریک می کنند.

● آب، واقعاً مادهی شگفتانگیز است. اگر آب نبود هیچ بندهی پشیمانی بر گذشتهی بد خود نمی گریست، مروارید اشک بر گونهی هیچ بندهی سحرخیزی نمی غلتید، بر پیشانی هیچ گناهکاری عرق شرم نمی نشست، هنگامی که پس از سالها دوری، به عزیزی می رسیدیم، نمی توانستیم اشک شوق بریزیم و اگر کار نادرستی از ما سر می زد، نمی دانستیم از خجالت، چه بشویم ...

قرآن در بحث های توحیدی و خداشناسی و مسائل تربیتی از روی یک سلسله حقایق علمی که در آن زمان کاملا ناشناخته بود پرده برمی دارد و این موارد علاوه بر نتایج توحیدی و اخلاقی قران، نشانه ای بر حقانیت آن و هم راهگشای علوم و دانش ما می باشد.از جمله این نکات می توان به جابه جایی قاره ها (نظریه وگنر) اشاره نمود. در قسمت ادامه مطلب این مورد ذکر شده است.

---

میلیونها سال از زمانی که کل کره زمین را آب فرا گرفته بود، میگذرد و سهم ایران از آن همه آب، داشتن بزرگترین دریاچه جهان و دومین دریاچه شور جهان شد. دریای مازندران، بزرگترین دریاچه جهان که بین ایران و جمهوریهای استقلال یافته شوروی مشترک است و آنقدر بزرگ است که آن را دریا مینامند و دریاچه ارومیه که دومین دریاچه شور جهان است.

امکانات گردشگری در کنار دریاچههای ایران، آنها را به جاذبههای گردشگری پررونقی تبدیل کرده که هرچه هواگرمتر میشود، طرفداران آنها هم بیشتر میشود. خیلی از دریاچههای ایران آنقدر معروف هستند که نیازی به معرفی ندارند اما برخی دیگر نیز هستند که گردشگران کمتری دارند و برخی دیگر نیز خشک شدهاند و کویرند. به هرحال به هریک از این دریاچهها که برای گردش و سرگرمی میروید حواستان به پاکیزه نگه داشتن دریاچه باشد و از انداختن هرگونه زباله حتی مواد خوراکی که تغییر رژیم غذایی جانداران دریاچه را سبب میشود، خودداری کنید.

---

موقعیت: استانهای گلستان، گیلان و مازندران

طول دریای مازندران حدود 1030 تا 1200 کیلومتر و عرض آن بین 196 تا 435 کیلومتر است.این دریا دارای تنوع زیستی متفاوتی است که مهمترین آن ماهیهای خاویاری است هرچند که به دلیل صیدهای غیرمجاز نسل ماهیان خاویاری رو به انقراض است.

130رودخانه به این دریا میریزند که بزرگترین آنها رود ولگا است که هر سال به طور میانگین 241 کیلومترمربع آب را وارد دریای مازندران میکند. دریای مازندران را به نامهای دریای خزر، ورکانه، گرگان و دریای کاسپین نیز میشناسند.

خزر نام قومی است که به همراه دیگر اقوام بیابانگرد شمال قفقاز، در زمان ساسانیان، بارها و بارها به سرزمین ایران تاختند و پس از حضور کوتاه مدت خود معمولاً به دست سپاه ساسانی از مرزهای ایران بیرون رانده میشدند. در هیچ یک از نوشتههای م?لفان شرقی و غربی دوران پیش از اسلام نامی از «خزر» بر دریای شمال ایران دیده نشدهاست. در نوشتههای م?لفین اسلامی، این دریا در کنار نامهای دیگر، خزر هم نامیده شده است.

دریای گرگان یا دریای ورکانه نام این دریاچه بزرگ در عهد هخامنشیان و همچنین اشکانیان است اما کاسپین از نام قوم کاسپی یا کاسی گرفته شده که قبل از آریاییها در کرانههای غربی تا جنوب غربی این دریا ساکن بودهاند و به تدریج تا کرانههای جنوبی آمدند.

دریاچه گهر

موقعیت: استان لرستان

دریاچه گَهَر یک دریاچه کوهستانی در ایران است که در منطقه حفاظت شده اشترانکوه بین بخش زز و ماهروی الیگودرز و دورود قرار دارد و سالانه حدود یکصد هزار نفر از آن دیدن میکنند.شما میتوانید علاوه بر استفاده از آرامش این دریاچه ماهیگیری نیز کنید. این درحالی است که به دلیل نداشتن راه ماشینرو تا حد زیادی از خرابی و آلودگی به دست انسان به دور مانده است.

ساحل این دریاچه به جز در ضلع غربی و شرقی که ساحلی ماسهای دارند برای شنا مناسب هستند اما در سایر نقاط دارای ساحلی صخرهای است که برای شنا مناسب نیست. در قسمت پایین دریاچه، جنگلی انبوه وجود دارد که در شرف نابودی است. در قسمت بالای آن نیز جنگلی انبوه وجود دارد که این جنگل هم در معرض خطر نابودی است. با حدود 40 دقیقه پیادهروی میشود به دریاچه گهر دوم رسید. عمق آن کم است و ماهیان کف دریاچه را با کمی دقت میشود به خوبی دید. ماههای تیر و مرداد بهترین زمان سفر به این دریاچه است.

دریاچه شورمست

موقعیت: استان مازندران

تورهای گردشگری زیادی به صورت یکروزه و دو روزه علاقهمندان را به بازدید از دریاچه شورمست در سوادکوه میبرند. دریاچه شورمست، تنها دریاچه طبیعی شهرستان سوادکوه که وسعت آن 15 هزار متر مربع و حداکثر عمق آن پنج متر است. این دریاچه در 5/5 کیلومتری شهرپل سفید واقع شده است. دریاچه طبیعی شهرستان سوادکوه، در شش کیلومتری غرب شهر پل سفید و در ارتفاعات مشرف به این شهر در مجاورت روستای شورمست واقع شدهاست.

منظره این دریاچه با جنگل اطراف آن که از درختان کهنسال و بلند قامت توسکا پوشیده شده، آن را به یکی از زیباترین اماکن موجود در شهرستان سوادکوه تبدیل ساختهاست. دریاچه شورمست به دلیل قرار گرفتن در شاهراه تهران – شمال و وجود دو محور جاده آسفالته و راه آهن از موقعیت بسیار مناسبی برخوردار است.

دریاچه مهارلو

موقعیت: استان فارس

نام این دریاچه، برگرفته از نام روستای مهارلو از توابع شهرستان سروستان استان فارس است که در نزدیکی آن قرار گرفته است. وسعت این دریاچه 25 هزار هکتار بوده که بخش عمدهای از این دریاچه بر اثر خشکسالی سال 1387 خشک شده و تنها 600 کیلومتر مربع آن باقی مانده است. مهارلو در غرب دریاچه بختگان که امروز کاملا خشک شده، قرار گرفته است.

مهمترین گونه پرنده این دریاچه فلامینگو است. از این دریاچه برای تهیه نمک صنایع استان فارس هم استفاده میشود. همچنین به دلیل سرازیرشدن فاضلاب آبزیانی که در آن زندگی میکنند در خطر نابودی قرار گرفتهاند. آب دریاچه مهارلو شور است که توسط سه رودخانه نوبهاى خشک، حمزه، سروستان و همچنین روان آبهاى کوههاى مجاور تامین میشود. حداکثر عمق این دریاچه سه متر است.

دریاچه پریشان

موقعیت: استان فارس

دریاچه فامور یا پریشان یکی از زیباترین و بزرگترین دریاچههای آب شیرین ایران و خاورمیانه است که در بخش جره و بالاده شهرستان کازرون قرار گرفته است. مساحت این دریاچه 4300 هکتار است که دور تا دور آن را کوه فراگرفته است.

این دریاچه دارای چهار گونه ماهی بومی به نامهای ماهی زردک، ماهی سرخه، ماهی پرک و مار ماهی آب شیرین و همچنین چند گونه ماهی وارداتی نظیر ماهی کپور، ماهی فیتوفالک و آمور است که در سال 1368 به دریاچه وارده شدهاند اما تنها کپور معمولی با شرایط دریاچه سازش پیدا کرد و دوگونه دیگر مشکلات متعددی را به وجود آوردهاند.

هر سال با آغاز فصل پاییز پرندگان زیادی از سیبری و کشورهای اسکاندیناوی به جمله زیستگاهها و دریاچههای استان فارس مانند دریاچه پریشان کوچ میکنند و مناظر زیبایی را به وجود میآورند .

دریاچه ارومیه

موقعیت: استان آذربایجان غربی

دریاچه ارومیه بزرگترین آبگیر دائمی آسیای غربی است که در شمال غرب فلات ایران قرار گرفته است.وسعت این دریاچه876 /51 کیلومتر مربع است که حدود سه درصد مساحت کل کشور را دربر میگیرد.از نکات جالب دربارهاین جاذبه طبیعی این است که میزان نمک محلول در آب این دریاچه دو برابر اقیانوسها است و به همین دلیل، هیچ ماهی و نرمتنی به جز گونههایی از سختپوستان در آن زندگی نمیکنند، آب آن هیچوقت یخ نمیزند و شناگران نیز میتوانند روی آن شناور بمانند.

دریاچه ارومیه 102 جزیره دارد که البته برخی از آنها مانند جزیره کاظم داشی این روزها به یک کوه تبدیل شدهاند.مدتی است که این دریاچه به دلیل پل میانگذر شهید کلانتری، احداث چاههای عمیق بسیار زیاد و غیرقانونی و ساخت سد روی رودخانههایی که دریاچه را تغذیه میکردند در خطر خشکسالی قرار دارد.

دریاچه زریوار

موقعیت: استان کردستان

دریاچه آب شیرین زریوار یکی از مهمترین دریاچههای غرب کشور است که در سه کیلومتری مریوان قرار دارد. مساحت این دریاچه 720 هکتار است که حداکثر شش متر عمق دارد. وجه تسمیه زریوار و زریبار که هر دو در منطقه متداول است، به واژه «زری» که در زبان کردی به معنی دریاچه است، باز میگردد. پسوند «دار» و «بار» پسوند تشبیهی و زریبار یا زریوار به معنی دریاچهوار است.

درباره این دریاچه افسانههای متعددی وجود دارد که مشهورترین آنها حکایت از وجود شهری مدفون در زیر آبهای دریاچه دارد. در این دریاچه ماهیهایی چون سیاه ماهی خالدار، سیاه ماهی معمولی و عروس ماهی و همین طور 31 گونه پرنده بومیو مهاجر زندگی میکند. اگر به دریاچه زریوار سفر کردید، ماهی کبابهایی که کنار این دریاچه پخته میشوند و قایقرانی روی آن به طور حتم خاطرات خوبی برایتان میسازند.

دریاچه اوان

موقعیت: استان قزوین

اگر روزی خواستید قلعه الموت را ببینید دریاچه اوان را از یاد نبرید. این دریاچه که بیش از 70 هزار متر مربع مساحت دارد، در ارتفاع هزار و 800 متری از سطح دریا واقع شده و تنها از آب چشمههای زیرزمینی موجود در بستر دریاچه تغذیه و تنها بخش ناچیزی از آن هنگام بارندگی تامین میشود اما به صورت سطحی و کم. غلیان دائمی آن باعث صافی و زلالی آب دریاچه شدهاست.

عمیقترین بخش اوان به 5/7 متر میرسد که در جنوب شرقی آن واقع شده است البته برخی از مسئولان عمق دریاچه را بین یک تا 20 متر تخمین زدهاند. از سرریز آب دریاچه نیز رود کوچکی تشکیل میشود که آب آن مورد استفاده کشاورزان روستاهای کوشک و آیین است.

در تابستان این دریاچه محل ماهیگیری، آبتنی و قایقرانی و در پاییز، مأمن پرندگان مهاجر مانند قو، غاز، مرغابی و در زمستان با توجه به برودت هوا و یخ زدن سطح آن قابل اسکیسواری است.

اغلب تورهای گردشگری که برای دیدن کاشان و یا زیارت حضرت معصومه (س) به قم میروند، سری هم به دریاچه آب شور حوض سلطان میزنند. دریاچه نمک حوض سلطان در 40 کیلومتری شمال قم و به مساحت تقریبی 240 کیلومتر مربع است. وسعت و شکل دریاچه متناسب با ورود آب و میزان بارندگی آن درفصول مختلف سال متفاوت است.

دریاچه حوض سلطان

اغلب تورهای گردشگری که برای دیدن کاشان و یا زیارت حضرت معصومه (س) به قم میروند، سری هم به دریاچه آب شور حوض سلطان میزنند. دریاچه نمک حوض سلطان در 40 کیلومتری شمال قم و به مساحت تقریبی 240 کیلومتر مربع است. وسعت و شکل دریاچه متناسب با ورود آب و میزان بارندگی آن درفصول مختلف سال متفاوت است.

درمواقع بارندگی و ذوب برفهای ارتفاعات اطراف، چون بر میزان آب ورودی افزوده میشود، وسعت آن زیاد و در غیر از این ایام، وسعت آن کم میشود. بدین ترتیب سطح آب دریاچه پیوسته در نوسان است. این دریاچه از دو چاله جدا از هم تشکیل شدهاست.

چاله غربی به نام حوض سلطان و چاله شرقی به نام حوض مرهاست که بهوسیله یک آبراهه به هم وصل میشوند. رودهای متعددی به این دریاچه وارد میشوند که از اراضی شورهزار ونمکی اطراف عبور میکنند. حوض سلطان در سال 1883 میلادی و بر اثر ساخت جاده شوسه تهران- قم تشکیل شد.

دریاچه ولشت

موقعیت: استان مازندران

دریاچه کوهستانی ولشت در کیلومتر 25 جاده چالوس- کرج، شهر مرزنآباد واقع شده ، دریاچه ولشت یکی از 10 دریاچه آب شیرین کشور است که در این منطقه واقع شده و محیط زیست مناسبی را برای پرندگان و آبزیان فراهم کرده است. گونههای گیاهی و جانوری کلاردشت نیز از دیگر ویژگیهای آن هستند.

این دریاچه در ارتفاع یک هزار متری از سطح دریای خزر قرار دارد. مسیر دسترسی به آن از شهر چالوس و از طریق کندوان و محور ارتباطی چالوس به تهران آغاز و پس از طی 23 کیلومتر و بعد از پل کجور و گذر از سربالاییها و پیچهای جنگل تا کنار دریاچه ادامه مییابد.

حضور گردشگران بدون نظارت طی سالهای گذشته طبیعت این منطقه آسیبپذیر و اکوسیستم طبیعی آن را دگرگون کرده است.از جمله ورود آلایندههای محیطی، حیات انواع آبزیان چون ماهی سفید، اردک ماهی، شاه کولی و حتی جلبکها و پلانگتونها را در معرض تهدید قرار میدهد.

یخچالها تودههای بزرگی از یخ و برف میباشند که در مناطقی که آب و هوا سرد و یخبندان است تشکیل میشوند. در این نوع مناطق ریزش برف بیش از مقدار ذوب و تبخیر آن میباشد. البته وجود سرما در یک منطقه برای تشکیل یخچال کافی نیست. برای تشکیل یخچال علاوه بر وجود سرما حتما ریزش زیاد برف نیز لازم است. هرچه از مناطق استوایی به مناطق قطبی نزدیکتر شویم به علت کم شدن درجه حرارت خورشید یخچالها در ارتفاع کمتری تشکیل میشوند.

---

یخچالها تودههای بزرگی از یخ و برف میباشند که در مناطقی که آب و هوا سرد و یخبندان است تشکیل میشوند. در این نوع مناطق ریزش برف بیش از مقدار ذوب و تبخیر آن میباشد. البته وجود سرما در یک منطقه برای تشکیل یخچال کافی نیست. برای تشکیل یخچال علاوه بر وجود سرما حتما ریزش زیاد برف نیز لازم است. هرچه از مناطق استوایی به مناطق قطبی نزدیکتر شویم به علت کم شدن درجه حرارت خورشید یخچالها در ارتفاع کمتری تشکیل میشوند.

در دورانهای گذشته مخصوصا در دوره پلیستوسن یخچالهای طبیعی بخش وسیعی از قارهها را میپوشاندند. ولی از آن زمان تابحال این یخچالها پس روی کردهاند و اثر زیادی بر توپوگرافی زمین گذاشتهاند. امروزه در حدود 10 درصد از سطح زمین (حدود 16 میلیون کیلومتر مربع) توسط یخچالها اشغال شدهاند.

برف و بهمن

برف در اثر یخزدن قطرات آب در هوا بوجود میآید که بصورت بلورهای بسیار زیبا و به انواع اشکال هگزاگونال دیده میشود. برف تازه بسیار سبک بوده و وزن مخصوصی در حدود 0.1 دارد. این برف در دامنه کوههایی که دارای شیب هستند جمع شده و بعد از مدتی در اثر انباشته شدن و سنگین شدن تحت اثر وزن خود به نقاط پستتر حرکت کرده و موجب تشکیل بهمن میشوند.

حرکت یخچالها

در مناطقی که درجه حرارت متوسط سالیانه در حدود صفر درجه است اکثرا مقداری برف برروی زمین باقی میماند که هر ساله به مقدار آن اضافه میشود. وقتی ضخامت این توده زیاد باشد در اثر وزون خودش به طرف پایین شروع به حرکت کرده و در نتیجه یخچالهای طبیعی را تشکیل میدهد.

سرعت حرکت یخچالها متفاوت بوده و به عواملی چون شیب دره یخچالی ، ضخامت توده یخ ، صاف بوده دیوارهها و بستر دره و بالاخره به مقدار آب موجود در یخ بستگی دارد. اندازه گیریهایی که درباره سرعت حرکت یخچالهای به عمل آمده است، نشان میدهد که یخچالها بطور متوسط بین 30 سانتیمتر تا 1 متر در روز تغییر مکان میدهند.

انواع یخچال

یخچالها را بر حسب محل تشکیلشان به 3 دسته عمده تقسیم میکنند :

• یخچالهای کوهستانی یا درهای (از نوع آلپ) :
• این نوع یخچالها در قلل کوهها و دامنههای آنها تشکیل میشوند.برای مثال میتوان یخچالهای آلپی را نام برد. این تودههای یخی در گودیها و ناودیسها تشکیل میگردند.
  
  
• یخچالهای قطبی :
  در اثر نزدیکی به قطب وسعت زیادی از سطح قاره را اشغال کردهاند. این نوع یخچالها در قطب جنوب و گرینلند دیده میشوند.یخچالهای قطبی (که به آنها یخچالهای قارهای نیز اطلاق میشود) 90% سطح قطب جنوب و 80% جزیره گرینلند را میپوشاند. این نوع یخچالها در درهها حرکت نمیکنند. بلکه حرکت آنها به صورت یک توده وسیعی در سطح قارهها میباشد.
  
  
• کلاهکهای یخی :
  کلاهکهای یخی ، وسعت زیاد در کوههای مناطق قطب جنوب ، گرینلند و ایسلند دیده میشوند. کلاهکهای یخی کوچکتر در قله کوههای مرتفع مانند اورست دیده میشوند.

تخریب و حمل مواد بوسیله یخچالها

برفهای یخچالها در اثر وزن خود به تدریج متراکم شده و بعد از مدتی به یخ تبدیل میگردد. سپس این یخچالها به آهستگی به طرف دره و ناحیهای که ذوب میگردند حرکت میکنند. قدرت حمل یخچالها بسیار بالا بوده و میتوانند قطعات سنگهای بسیار بزرگی را همراه با قطعات سنگها کف و دو طرف بستر خود را حمل نمایند. حمل این قطعات توسط یخچالها باعث ساییدگی کف و بستر رودخانهها میشوند. به همین خاطر بستر یخچال و قطعات سنگهای همراه یخچال اغلب صاف و یا در سطح خطوطی را نشان میدهند.

تمام مواد تخریبی که بوسیله یخچالها حمل میشوند مورن (Moraine) نامیده میشوند که برحسب موقعیت و محل آن در یخچالها به نام مورنهای کناری (آنهایی که در کنارههای یخچال جمع گشتهاند) مورنهای میانی (معمولا از برخورد دو مورن کناری تشکیل میشوند) و مورنهای پیشانی (در اثر ذوب شدن یخچال در پیشانی یخچال جمع میگردند) نامیده میشوند.

تقسیمبندی دیگری که برای مورنها انجام دادهاند برحسب این است که این مواد در روی یخچال ، در میان یخچال و یا در زیر یخچال میباشند آنها را به ترتیب مورنهای روی یخچالی ، درون یخچالی و زیریخچالی نامگذاری میکنند. مورنها تا پیشنای تا زمانی که یخچال ذوب میشود حمل میشوند.

رسوبگذاری بوسیله یخچالها

در اثر ذوب یخچال مواد حمل شده که شامل قطعات ریز و دشت میباشد، رسوب مینمایند که این نوع رسوبات را Glacial drift مینامند. رسوبات یخچالی را به دو دسته رسوبات در هم یا تیل و رسوبات لایهلایه تقسیم مینمایند.

تیلها

به رسوبات غیر منظم و طبقهبندی نشده یخچالی اطلاق میشود. مواد تشکیل دهنده این رسوبات از نظر ابعاد و قطعات و دانهها تفاوت خیلی زیادی دارند و هیچگونه نظمی در آنها دیده نمیشود و کاملا فاقد جورشدگی میباشند. اندازه دانهها در این رسوبات از قطعه سنگهای بسیار بزرگ تا رس تغییر میکند.

تیلها بیشتر شامل تختهسنگهای بسیار بزرگ و کوچک ، قلوه سنگ ، شن ، ماسه ، همراه با ذرات ریزتر از قبیل رس هستند. قطعات درشتتر در تیلها در اثر فرسایش یخچالی دارای سطحی صاف و صیقلی شده و گاهی نیز مخطط میباشند. موقعی که تیل سخت گردد و به سنگ تبدیل شود، تیلیت نامیده میشوند.

رسوبات لایه لایه

آب حاصل از ذوب یخچالها بصورت جوی و رودخانه جریان مییابد که دارای مقادیری ذرات ریز از قبیل رس و دانههای ریز ماسه میباشد. این مواد در محلی دورتر از یخچال و در محیط آرام رسوب میکنند. این رسوبات دارای لایهبندی بوده و دانههای آنها نیز از یکدیگر تفکیک شدهاند.

فرسایش یخچالی

قدرت حمل مواد بوسیله یخچالها بسیار زیاد میباشد و میتوانند قطعات بسیار بزرگ را تا مسافتهای طولانی حمل نمایند. در نتیجه موقعی که یخچال به حرکت در میآید سنگهای کف و بستر و دیوارههای یخچال را با خود حمل کرده و همچنین باعث ساییدگی ، خراش و صیقلی شدن آنها میشود. این عمل فرسایش بوسیله یخچالها را Earation مینامند. از پدیدههایی که در اثر فرسایش یخچالی بوجود میآید درههای یخچالی هستند. این درهها معمولا دارای شکل U میباشند. در واقع درههایی که مدت زمان زیادی توسط یخچالها اشغال شدهاند در اثر فرسایش به صورت U در میآیند.

یکی دیگر از فرمهایی که در اثر فرسایش یخچالی بوجود میآید. درههای معلق است. وقتی یخچال دره بزرگی را اشغال میکند که شامل دره اصلی و درههای فرعی است از آنجایی که دره اصلی دارای یخ بیشتری است در نتیجه کف بستر خود را سریعتر حفر خواهد کرد و کف دره فرعی در بالای دره اصلی قرار خواهد گرفت. این اختلاف سطح که بین دره اصلی و دره فرعی بوجود میآید باعث تشکیل درههای فرعی میشود. یخچالها باعث تخریب قله کوهها میشوند و آنها را نوک تیز و هرمی شکل میکند. این نوع فرسایش در کوههای آلپ بسیار زیاد دیده میشود.

---

ترکیب آب دریاچهها

مقدار املاح موجود در دریاچههای مختلف خیلی متغیر است لذا دریاچهها از نظر ترکیب شیمیایی به دریاچههای آب شیرین دریاچههای آب شور و دریاچههای تلخمزه تقسیم میکنند. طعم آب دریاچهها بستگی به جنس سنگهایی که رودخانههای وارده به دریاچه از روی آنها عبور میکند و همچنین به مقدار تبخیر ، ساکن بودن و یا جریان داشتن آب دریاچه دارد. در دریاچههای شیرین آب دائما جریان داشته و در حرکت است. و همیشه مقداری آب وارد آن شده و از طرف دیگر خارج میشود.

آب دریاچههای شور ساکن و بدون حرکت است و مرتبا همراه با آب ، املاح مختلف وارد دریاچه میشود و بنابراین میزان املاح افزایش یافته و آب دریاچه شور میگردد. یکی دیگر از شرایطی که باعث تشکیل دریاچههای شور میشود این است که رودخانههایی که از نواحی کوهستانی سرچشمه گرفته و در نواحی خشک و صحرایی وارد دریاچه میشوند دارای مقدار زیادی مواد محلولند که باعث شوری آب دریاچه میشود.

انواع دریاچهها و طرز تشکیل آنها

دریاچههای یخچالی

یخچالها منشا تشکیل بیشتر دریاچهها بوده و به تنهایی بیشتر از کلیه عوامل دیگر در تشکیل دریاچهها دخالت دارند. این نوع دریاچهها زیاد عمیق نبوده و در اثر عوامل یخچالی پدید میآیند. بدین ترتیب که در اثر جمع شده آب پشت مورنهای پیشانی و یا مورنهای انتهایی که تشکیل یک سد آبی داده است میتواند جمع شده و تشکیل دریاچه دهد. همچنین ذوب یک قطعه یخ در حد انتهایی یخچال میتواند باعث فرورفتگی در مناطق یخچالی شود و نهایتا این فرورفتگی دریاچه تشکیل شود.

دریاچههای آتشفشانی

در اثر تجمع آب در دهانه آتشفشانهای غیر فعال قدیمی (کراترو یا کالدرا) این نوع دریاچهها تشکیل میشوند. این نوع دریاچهها غالبا کوچک و مدور ولی عمیق میباشند. در اثر انفجار آتشفشانهای گازدار ، فرورفتگیهایی در زمین بوجود میآیند که اگر این فرورفتگیها با آب پر شوند تشکیل دریاچهای را میدهد که به آن ، (Maar) میگویند.

دریاچههای تکتونیکی

برای تشکیل این نوع دریاچه عوامل تکتونیکی موثر میباشند. به عنوان مثال ممکن است در اثر زلزله ، قسمتی از مسیر رودخانه نشست کرده و تشکیل دریاچه را بدهد. همچنین در اثر نیروهای خشکیزایی (Epirogenese) نیز ممکن است دریاچه تشکیل شود. به عنوان مثال دریاچه خزر حاصل فرونشینی تدریجی میباشد.

دریاچههای کارستیکی

در اثر فرسایش مناطق آهکی (کارستیکی) بوسیله آبهای زیرزمینی دولینها تشکیل میشوند. اگر کف این دولینها بوسیله خاک رس پر شود به علت نفوذ ناپذیری ، محیطهای خوبی برای تشکیل دریاچه میباشند.

دریاچههای سدی از طریق ریزش کوه

در اثر ریزش کوه در کوهستانها مقدار زیادی سنگ به ته دره پرتاب میشود که این سنگهای پرتابشده میتوانند جلوی آب رودخانهها را گرفته و تشکیل دریاچه بدهند.

دریاچههای ساحلی

در برخی مواقع قسمتی از دریا بوسیله بارها (Barre) یا سدهای دریایی از قسمت اصلی دریا جدا گشته و تشکیل دریاچه بدهند.

دریاچههای رودخانهای

مسیرهای قطعشده آبکندها میتواند بوسیله آب پر شوند و تشکیل دریاچههای هلالیشکل (شاخ گاوی) را بدهند.

حرارت دریاچهها

حرارت سطح آب دریاچهها برابر با حرارت موجود در محیط میباشد ولی با افزایش عمق درجه حرارت کمتر میشود. در مناطق گرم این کاهش دما با نرخ کندتری صورت میگیرد. حرارت گاهی در کف دریاچهها به کمتر از 4 درجه سانتیگراد نیز میرسد چون نور خورشید در چند متر اول کاملا جذب میگردد.

سطح آب دریاچهها

سطح آب دریاچهها دائم در حال تغییر است و این تغییرات متناوب از جمله مهمترین شخصیات دریاچهها میباشد که منجر به تغییر در حجم آب موجود در آنها میشود. نوسانات سطح آب دریاچهها بستگی به رودخانههای واردشونده ، میزان تبخیر و آب باران بستگی دارد. حتی ممکن است در اثر بخار گشتن آب دریاچهها و یا عوامل دیگر دریاچه کاملا خشک گردد.

سواحل دریاچهها

در سواحل دریاچهها امواج بزرگی پدید میآید که دارای خواص امواج حاصل در دریاها میباشد. این امواج سواحل دریاچهها را در اثر عمل سایش کنده و خراب میکنند و باعث عقبنشینی ساحل میگردند. البته این عقب نشینی به اندازه عقبنشینی سواحل دریاها و یا اقیانوسها نمیباشد.

خشک شدن دریاچهها

دریاچهها همیشه دارای وضع ثابت نبوده ، بلکه دریاچهها چه از لحاظ وسعت و چه از نظر عمق دائما در حال تغییر میباشند. بعضی از دریاچهها برای مدت کوتاهی دارای آب میباشند ولی بعضی از آنها تا مدت کوتاهی دارای آب میباشند ولی بعضی از آنها تا قدرتهای مدیدی دارای آب میباشند. برای مثال دریاچه بایکال در سیبری در دوران سوم بوجود آمده و تا به امروز نیز باقی مانده است. دریاچههای یخچالی عمر زیادی ندارند و اکثر آنها بعد از گذشت چندین دههزار سال خشک میشوند. مهمترین عواملی که باعث خشک شدن دریاچهها میشوند عبارتند از :

· انباشته شدن رسوبات آواری ، شیمیایی و آلی بتدریج باعث کم عمق شدن دریاچهها میشود.

· در اثر تبخیر آب دریاچهها خشک میگردد.

· کمشدن آب رودخانههایی که وارد دریاچه میشوند.

· نیروهای داخلی میتوانند یک دریاچه را گودتر کنند و یا برعکس باعث کم عمق آن و حتی از بین رفتن گودی شوند.

رسوبات دریاچهای

رسوبات دریاچهای دارای منشاهای مختلفی میباشند ولی بطور کلی میتوان این رسوبات را به 3 دسته آواری ، شیمیایی ، و بیولوژیکی تقسیم کرد. رسوبات دریاچه را Limnic Sediment میگویند. معمولا رسوبات ضخیم دریاچهای در دریاچههای بزرگ و تقریبا دائمی تشکیل میشوند.

از آنجا که عمليات والفجر 8، از نوع آبي ـ خاکي بود و منطقة آبي آن در رودي خروشان و وهمانگيز ترسيم شده بود، فرماندهان براي ايجاد يک پشتوانة علمي، جدول بيستسالۀ جزرومد خليج فارس و تأثير آن بر روي اروندرود را بهصورت بسيار دقيق مورد مطالعه قرار دادند. به مدت شش ماه بر روي اين جدولها و گزارشهاي ميداني و حضوري مطالعه كرده و تلاش نمودند تا مناسبترين ساعت را براي گذر از اروندرود محاسبه کنند؛ اين اقدام در هيچيک از جنگهاي کلاسيک جهان سابقه نداشت. سرانجام ساعتي را معلوم کردند که در آن اروندرود کمترين جزرومد را داشت. شايان ذكر است که اگر اروندرود هنگام عمليات با جزرومد شديدي مواجه ميشد، رزمندگان اسلام هنگام عبور از آن، يا به سمت خليج فارس رانده ميشدند و يا به سمت رود کارون و در هر دو صورت، عمليات با شکست مواجه ميشد.

یکی از فرماندهان در پاسخ به این سوال که : در رابطه با عبور از اروندرود که سخت ترین مرحله عملیات بود چه تدابیری اندیشیده بودند؟ چنین می گوید:

---

- عملیات والفجرهشت در طول دفاع مقدس از پیچیده ترین ، طولانی ترین و موفق ترین عملیات ها است ودارای برجستگیهای متعددی است که این عملیات را از عملیات های دیگر متمایز می کند. چرا که یک جنگ کاملاً ترکیبی است. شما اینجا جنگ شهری دارید، جنگ جبهه ای دارید، جنگ دریایی دارید. ترکیبی ازجنگهای مختلف رادارید. عبور از اروند مهم ترین مرحله و در واقع سرآغاز ورود به این تنوع عملیاتی است. در رابطه با شرایط عبور از اروند مهم ترین موضوع شناخت وضعیت آب اروند و وضعیت جغرافیایی این رود بود. برای همین باید مطالعه دقیقی انجام شود برعکس اینکه بعضی ها فکر می کنند که در دفاع مقدس و در عملیات ها ما خیلی روی نقاط شناسایی و روی تمهیدات لازم کار نمی کردیم و همین طوری به خط دشمن می زدیم که متاسفانه در بعضی ا زفیلم ها و خاطرات این طور بیان می شود. ولی واقعیت این است که برای انجام هر عملیات ابتدا تمهیدات لازم اندیشیده می شد، توجیهات لازم انجام می شد، و بعد از آن بر مبنای توکل به خدا و ائمه و با اتکا به نیروی لایزال الهی کار شروع می شد. این طور نبود که بخواهند بی گدار به آب بزنند. مطالعه عمیقی در رابطه با پیشینه آب اروند رودانجام شد. ازهواشناسی، مراجع متعدد، جاهایی که درباره جغرافیا و بحث آب مطلع بودند گزارش وضعیت را در پوشش های مختلف گرفتند که حفاظت اطلاعات اینجا هم باید رعایت میشد. چون نمیتوانستیم به هواشناسی بگوییم پیشینه 20سال جزر و مد اروند را بدهید ما می خواهیم عملیات کنیم. باید تحت یک پوششی اینها را جمع آوری می کردیم، در قالب این پوشش ها گزارش های چندین ساله هواشناسی آن منطقه گرفته شد. ازاستانداری خوزستان و جاهای دیگر، از ادارات ذی ربط محلی گرفته شد و بعد شناسایی روی زمین و مقطعی شروع شد. ابتدا خود قرارگاه کربلا با قرارگاه نوح که دو قرارگاه عمل کننده در این عملیات بودند مسیرهای مختلف را با بچه های اطلاعات -عملیات شناسایی کردند. بعدازآن خط و حدها به یگانها واگذار شد و هر یگانی نیروهای اطلاعات عملیات و تخریبش آمدند در خط و حدهای خودشان مستقر شدند. وضعیت آب اروند که رودخانه ای وحشی با جزر و مد است و هر 24ساعت چهار بار جزر و مد می شود و این جزر و مد روند جریان آب را عوض می کند. اگر طوفان بشود قایق چه ساعتی می تواند از آن عبور کند و چه زمانی قایق در این طرف ساحل یا ساحل آن طرف ممکن است به گ ل بنشیند. همه این اطلاعات را با تجربه و مطالعه پیشینه اروند به دست آوردند. بعد از آن شناسایی عملی منطقه شروع شد. یعنی یگان هایی بودند که نیروی غواص شان 10-15 مرتبه در شب عرض اروند که تقریباً از500-600 متر تا 1000و1200متر بود را رفته و برگشتند. نیروی غواص و یا نیروی اطلاعاتی ما پیش از عملیات بی سر و صدا و با دقت بالا و بدون آنکه دشمن متوجه شود چندین بار عرض اروند را شنا کرده و با رفت و برگشت به آن طرف و بعد تمامی موانع عراق را ثبت کرده است. اینکه چه تعداد سنگر دارند و در هر سنگر چه امکاناتی از قبیل تیربار، آرپیچی و... وجود دارد. درکدام قسمت موانع دارند و نوع موانع چیست، سیم خاردار،خورشیدی و.. میدان مین، تعداد سنگرهای گروهی و تعداد سنگرهای انفرادی وهمه این اطلاعات راکسب کرده بودند و جالب اینجاست که بچه ها در زمان برگشت باید مسیر تردد خودشان را پاک سازی می کردند یعنی اگر جایی ردّ پا بود باید پاک می کردند که فردا صبح وقتی عراقی ها از خواب بیدار می شدند احساس نکنند که نیرویی به اینجا ترددی داشته تا مبادا عملیات لو برود. با این ظرافت ها بودکه این کار شناسایی انجام شد و این شناسایی مبنای عبور غواص ها و نیروها شد.
پس ازآن، جمع بندی اطلاعاتی شد که به هرصورت در یک ساعت خاصی نیروی غواص برود آن طرف زیر پای عراقی ها. شب عملیات هم، غواص ها دو ساعت زودتر از بقیه به آن طرف رفتند تا آماده شوند. به محض اینکه نیروی غواص رفت آن طرف و آماده شد، ازاین طرف آتش توپخانه ریخته شدوبلافاصله زمانی که آن طرف به وسیله ی غواص ها خط شکسته گردید ما بقی نیروها به وسیله قایق به آن طرف منتقل شدند و رفتند سرپلی که نیروهای غواص می گیرند را گسترش دارند و به این ترتیب عملیات ادامه پیداکرد. به نظر بنده مهم ترین عامل، برای عبور از اروند شناسایی دقیق و ایجاد شناخت لازم برای غواص ها و نیروهای اطلاعاتی بود که باید وظیفه خط شکنی را در مرحله اول برعهده می گرفتند.